سوره ضحی - جلسه سوّم
تفسیر سوره مبارکه ضحی – جلسه دوّم
آیات مورد بحث
أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَى ﴿۶﴾ وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَى ﴿۷﴾ وَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَى ﴿۸﴾
تفسیر
در ایات قبلی ، خداوند متعال اشارتی به اذیت و ازار مشرکین نسبت به پیامبر داشته و بعد از آن خداوند به پیامبر دلداری داده و عنایات خود به آن حضرت را بر شمرد . در ادامه باز هم به عنایات خود به رسول اکرم اشاره کرده و می فرماید :
🌷ألَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَى ﴿۶﴾ آیا خداوند تو را یتیم نیافت و سپس تو را پناه داد
قبلا در مورد یتیم سخن گفتیم . یتیم به کسی می گویند که اولا پدر را از دست داده باشد و ثانیا زیر سنّ بلوغ باشد . اگر پدر و مادر را از دست داده باشد به او « لتیم » می گویند . در حیوانات بر عکس است یعنی اگر مادر را از دست بدهد به او یتیم می گویند .
یتیم نزد خداوند خیلی عزیز است و در جای جای آیات قران بر مهربانی و درستی رفتار با انان تاکید شده است و در روایات ما نیز تاکید فراوانی بر رسیدگی به ایتام شده است تا جایی که در روایت وارد شده از آخرین وصایای پیامبر اکرم ، رسیدگی به ایتام بود .
اکثر پیامبران بزرگ مانند ابراهیم و موسی و عیسی و پیامبر اکرم خودشان جزو ایتام بودند یعنی در همان کودکی پدر خود را از دست دادند .
🌺 فلسفه اینکه چرا آن بزرگواران در یتیمی قرار گرفتند دو فلسفه بازگو کردند👇
فلسفه اوّل 👈 خداوند با یتیم کردن آنها میخواست اتکای آنها فقط و فقط به خداوند متعال باشد
فلسفه دوّم 👈خداوند خواسته کسی بر آنها حقّی پیدا نکند که بعدا از پیامبران انتظاراتی داشته باشند که آن انتظارات با فرامین الهی در تضاد باشد و پیامبران دچار مشکل شوند و نتوانند انجام بدهند.
🌷ووَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَى ﴿۷﴾ و تو را سرگشته يافت پس هدايت كرد
عده ای از کسانی که قران را نمی فهمند و زود شبهه سازی می کنند این آیه را نشانه گمراه بودن پیامبر دانسته اند و گفته در این ایه تصریح شده که پیامبر ضالّ و گمراه بوده !!
مفسّرین برای اینکه از این معنا دور شوند ، به سه دسته تقسیم شدند و سه معنای مختلف را ذکر کردند 👇
گروه اوّل گفتند 👈 در این آیه کلمه ضالّ از ضالّه به معنای گمشده است . همچنانکه گفته شده لا یأخذ الضالّه الا الضّالّون یعنی گمشده را بر نمی دارد الا افراد گمراه . این معلوم می کند اصل در اسلام این است که شیء گمشده را بر نداریم تا اینکه صاحبش در پیدا کردنش گیج و گمراه نشود .
این عدّه از مفسرین گفتند : این ایه شریفه در مورد گم شدن پیامبر اکرم در دوران کودکی است .
در دوران کودکی وقتی پیامبر نزد حلیمه زندگی می کرد، به جناب عبدالمطلب خبر رسید که نوه شما چند ساعتی است گم شده و هر چه می گردند پیدا نمی شود ! . عبدالمطلب فوق العاده رسول خدا را دوست داشت ، به همین خاطر سراسیمه سوار بر اسب شد و کنار کعبه رفت و دست به پرده کعبه برد و گفت :
یا ربّ ردّ ولدی محمدا
ردّ إلَی واتخذ عندی یدا
یا ربّ إن محمدا لن یوجدا
یصبح قریشُ کلّهم مبدّدا
خلاصه اینکه این گروه از مفسرین گفتند ؛ ایه شریفه ناظر به این ماجراست که پیامبر در کودکی گم شده بود و خداوند او را به عبدالمطلب برگرداند
گروه دوّم گفتند 👈 در این ایه ضالّ به معنای گمشده معرفتی است . یعنی ای پیامبر تو را مردم نمی شناختند و به قدر و منزلت تو آشنا نبودند اما خداوند کاری کرد که مردم تو را بشناسند و از این گمنامی در بیایی .
اما گروه سوّم گفتند 👈 منظور از ضالّ نداشتن عوامل هدایت است بالاخره پیامبر وقتی که به دنیا آمد هدایت کامل را که نداشت ، بلکه خداوند پله به پله به او مراحل هدایت را داد و موجب هدایت کامل او شد . به همین معنا اشاره دارد آیه 52 سوره مبارکه شوری که فرمود : مَا کُنتَ تَدْرِی مَا الْکِتَابُ وَلَا الْإِیمَانُ یعنی ای پیامبر تو یک روزی نه کتاب می دانستی چیست و نه ایمان
🌷ووَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَى ﴿۸﴾ و تو را تنگدست يافت و بى نياز گردانيد
کلمه عائل از ریشه عیله است به معنای فقر و احتیاج است . به زن و فرزند عیال می گویند چون خرج ها بالا می رود و موجب فقر می شوند لذا به کسی که دارای زن و فرزند هست « معیل » گفته می شود .
از گرفتار پایبند عیال
دگر آسودگی مبر به خیال
در مورد این ایه دو معنا احتمال دارد 👇
احتمال اوّل 👈 فقر مالی و مادی ... از واضحات است که پیامبر اکرم سرمایه آنچنانی از خودش نداشت و در ابتدای برپایی دین مبین اسلام اگر سرمایه مالی و مادی حضرت خدیجه سلام الله علیها نبود، معلوم نبود اسلام پیشرفتی می داشت یا خیر و این در حقیقت عنایت خدا بود به رسول اکرم که با زن پاکی چون حضرت خدیجه سلام الله علیها ازدواج کند
naseh amin, [۱۹.۰۶.۱۷ ۲۲:۵۱]
احتمال دوّم 👈 فقر نفس ... همچنانکه در معنای ایه قبل عرض کردیم ؛ پیامبر به مرور به مراحل کامل هدایت رسید . در این ایه به نوعی به همان معنا اشاره دارد که ای پیامبر تو از نظر هدایت در فقر به سر می بردی و ما تو را بی نیاز کردیم و به مراحل بالای از هدایت رساندیم . اینکه در روایات داریم القبر خیرٌ من الفقر ( کافی ج 8 ص 21 ح 4 ) ناظر به همین فقر است.
پایان جلسه دوّم🌷🙏
دوشنبه 22 خرداد 1396
naseh amin, [۲۹.۰۶.۱۷ ۱۴:۵۱]
تفسیر سوره مبارکه ضحی – جلسه سوّم
آیات مورد بحث
فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ ﴿۹﴾ وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ ﴿۱۰﴾ وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ ﴿۱۱﴾
تفسیر
در ایات قبلی ، خداوند متعال خطاب به پیامبر اکرم ، به عنایات خود نسبت به حضرت اشاره فرمود . در ادامه می فرماید :
🌷 فأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ ﴿۹﴾ و اما [تو نيز به پاس نعمت ما] يتيم را ميازار
قبلا عرض کردیم که یکی از چیزهایی که خداوند از ما خواسته است ، رسیدگی به ایتام و مساکین است . انجام این عمل در حقیقت نوعی شکر نعماتی است که خداوند در اختیار ما قرار داده است همچنانکه در در آیه 77 سوره مبارکه قصص می فرماید : وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ
شکرانه بازوی توانا
بگرفتن دست ناتوان است
کلمه تقهر👈 از ریشه قَ هَ رَ به معنی عبوس کردن و رو ترش کردن است . مفهوم ایه این است که در برابر یتیم با چهره ای حاضر نشوید که موجب دلخوری و ناراحتی او شود
👇🌺 ارزش یتیم نوازی🌺👇
👈 پیامبر اکرم میفرماید: اتحب ان یلین قلبک و تدرک حاجتک؟ ارحم الیتیم و امسح راسه و اطعمه من طعامک یلین قلبک و تدرک حاجتک؛ آیا دوست داری دلت نرم و آرزویت برآورده شود؟ بر یتیم ترحم کن و دست محبت بر سر او بکش و از غذای خود به او بخوران تا قلبت نرم و حاجتت روا گردد. (کنز العمال، ج3، ح 6002)
👈 در سیره پیامبر (ص) آمده که آن حضرت (ص) روزی در راه اصلی مدینه میگذشت، چند کودک را دید که طفلی را دوره کرده و او را به نداشتن پدر سرزنش میکنند و میگویند که تو پدر نداری ولی پدر ما فلان است و دارای شان و مقام میباشد، کودک یتیم بنای گریستن گذاشت.
پیامبر گرامی نزد او رفت و پرسید: چرا گریه میکنی؟ گفت: من پسر فلانی هستم که در جنگ احد کشته شد، مادرم شوهر کرد و مرا از خود راند و خواهرم نیز فوت کرده است. پیامبر مهربان، او را نوازش و آرام کرد، فرمود: اگر پدرت را کشتند، من پدر توام و همسرم مادرت و فاطمه خواهرت است، کودک خوشحال شد و فریاد برآورد: بچهها اکنون مرا سرزنش نکنید که پدر و مادر و خواهر من از همه شما بهتر و برتر است سپس حضرت او را به حضرت فاطمه (س) سپرد، حضرت فاطمه نیز او را نوازش و پاکیزه کرد و لباسی تمیز بر او پوشانید و تا رحلت پیامبر در خانه آن بانو بود. (مستدرک الوسائل، محدث نوری، ج 2، ص 474)
🌷وأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ ﴿۱۰﴾ و سائل را از خود دور نکن
کلمه تنهر به معنی تزجر است یعنی برخورد تندکردن و از سر قدرت با فردی صحبت کردن
بعضی از افراد هستند فقیرند اما روی سوال و درخواست کردن را ندارند و به اصطلاح با سیلی صورت خود را سرخ نگه می دارند . در ایات قران سفارش اکید به کمک کردن به این افراد شده است همچنانکه در آیه 273 سوره مبارکه بقره فرمود : يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ یعنی از شدّت خويشتندارى، فرد بى اطلاع، آنان را توانگر مى پندارد.
🌷وأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ ﴿۱۱﴾ و از نعمت پروردگار خويش [با مردم] سخن گوى
در اینجا کلمه نعمت مطلق است و شامل همه نعمت ها می شود . یعنی ای پیامبر نعمت ها را بازگو کن .
در حقیقت این آیه اشاره به مرحله اول از مراحل سه گانه « شکر نعمت » دارد که سه مرحله دارد 👇
مرحله اوّل : شناخت نعمت ها
مرحله دوّم : شکر لسانی
مرحله سوّم : شکر عملی
پایان جلسه سوّم 🙏🌷
+ نوشته شده در دوشنبه دوم مرداد ۱۳۹۶ ساعت 0:21 توسط بنده خدا
|