تفسیر سوره مبارکه زلزال

آیات مورد بحث


بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ  ... إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا ﴿۱﴾ وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا ﴿۲﴾ وَقَالَ الْإِنْسَانُ مَا لَهَا ﴿۳﴾ يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا ﴿۴﴾ بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا ﴿۵﴾ يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ ﴿۶﴾ فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ ﴿۷﴾ وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ ﴿۸﴾


تفسیر


مقدمه 👈 در فضیلت قرائت این سوره از امام صادق علیه السلام روایت است: از قرائت سوره زلزال خسته نشوید زیرا هر كس در نمازهای مستحب خود این سوره را بخواند آزار زلزله ای بر او نخواهد رسید و بوسیله زلزله، صاعقه یا آفتی از آفات دنیایی، نخواهد مرد و وقتی وفات كرد دستور می دهند او را هب بهشت برند و خداوند می فرماید: ای بنده من در هر جای بهشت كه دوست داشتی جای گیر ( ثواب الاعمال ص 124 )


امام رضا علیه السلام از قول رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم می فرمایند: قرائت این سوره برابر یك چهارم قرآن و چهار بار قرائت آن را معادل یك ختم قرآن دانسته اند (عیون اخبار الرضا، ج1، ص41 )


مردی به حضور رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم رسید و گفت: ای رسول خدا سوره ای از قرآن بگو تا بخوانم. پیامبر فرمودند: سه سوره از سوره هایی را که با «الر» آغاز می شود[یونس؛ هود، یوسف، ابراهیم، حجر]را بخوان. آن مرد گفت: من پیرم و مشکلاتی دارم نمی توانم آن را بخوانم. پیامبر فرمود: سه سوره از سوره هایی را که با «حم» آغاز می شود[غافر، فصلت، شوری، زخرف، دخان، جاثیه، احقاف] را بخوان. آن مرد همان حرف سابق را تکرار کرد. پیامبر فرمودند: سه سوره از سوره های «مسبحات» را بخوان [حدید، حشر، صف، اعلی، جمعه، تغابن]؛ باز هم جمله پیرمرد تکرار شد و گفت:ای رسول خدا یک سوره جامع را بگو آنگاه رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند: سوره «زلزال» را قرائت کن. آنگه رسول خدا سوره زلزال را برایش قرائت کرد . وقتی به پایان سوره رسید پیرمرد گفت: قسم به خدایی که تو را به حق مبعوث کرد همین برایم کافی است و بر آن نمی افزایم. وقتی پیرمرد آنجا را ترک می کرد: پیامبر فرمود: آن پیرمرد رستگار شد (بحارالانوار، ج89، ص334 )
إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا ﴿۱﴾ آنگاه كه زمين به لرزش [شديد] خود لرزانيده شود

إذا👈 اشاره به زمان دارد و جنبه شرط نیز دارد

کلمه زلزال 👈از ریشه زلّ به معنای لرزش و لغزش است . در کلام عرب غالبا با تکرار حروف، معنا نیز تکرار می شود مانند کرّ که به معنی رَجَعَ است اما چون حرف راء تکرار شده است ، به معنای بازگشت مکرّر است همچنان کرّار به کسی می گویند که دائم به جنگ بر می گردد و از میدان جنگ فرار نمی کند

بنابر این اذا زلزلت الارض یعنی زمانی که زمین به صورت مکرّر بلرزد


🌺 به طور کلی، بعد از این دنیا، انسانها سه ساعت در پیش رو دارند 👇

ساعت اول ( ساعت صغری ) »» مرگ ... در روایتی وارد شده ؛ إذا ماتَ أحَدُكُم فَقَد قامَت قِيامَتُهُ ... ( كنز العمّال : ۴۲۷۴۸ )

ساعت دوّم ( اشراط الساعة ) »» ساعتی که پیش شرطهای مقدماتی قیامت اتفاق می افتد که بسیار ساعت سختی است . این زلزله ای که در این سوره از آن سخن گفته می شود از همین ساعت است . خداوند در آیه اول و دوّم سوره مبارکه حج از آن چنین یاد می کند : إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ ، يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ

ساعت سوّم ( ساعت کبری ) »» ساعت برپایی خود قیامت که از با عنوان « قیام الساعة ) یاد می کنند

🌷 وأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا ﴿۲﴾ و زمين بارهاى سنگين خود را برون افكند

کلمه أثقال 👈 جمع ثقل است . ثقل به معنای شیء وزین و پر بهاء است . در کلام عرب به زاد و توشه مسافر ثقل می گویند چون با وجود زاد ، بار مسافر سنگین تر می شود . خداوند متعال در مورد دو وزنه آفرینش خود یعنی انسان و جن می فرماید : سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَا الثَّقَلانِ ( الرحمن / 31 )

منظور از ثقل چیست ؟؟ جواب : مردگان و يا گنجها و معادنى است كه زمین در شكم خود داشته. و ممكن هم هست منظور همه اينها باشد، كه اولين قول به نظر نزديك ترين قول است

در روایات از این اخراج تعبیر شده به افلاذ کبد یعنی زمین پاره های جگر خودش را بیرون می اندازد .


🌷 وقَالَ الْإِنْسَانُ مَا لَهَا ﴿۳﴾ و انسان گويد [زمين] را چه شده است

 

این آیه نشان می دهد که انسان را حالت شوک و وحشت و دهشت فرا می گیرد و واقعا هم مطلب همینطور است . الان یک زلزله کمتر از 7 ریشتری در بم می آید و 50 هزار نفر از دنیا می روند ، ما اینطور شوکه می شویم ، آنوقت زلزله ای که باعث نابودی کل زمین می شود را می توانیم تحمل کنیم ؟! قطعا خیر ...


🌷يوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا ﴿۴﴾ آن روز است كه [زمين] خبرهاى خود را باز گويد


کلمه تُحدّث 👈 از ریشه حَ دَ ثَ هست به معنای جدید . یعنی زمین از مطالب و اتفاقاتی که در آن افتاده است و از همه مخفی بوده سخن می گوید، لذا مطلب برای همه جدید است .

حال، این سخن گفتن به چه صورت است ؟ آیا به صورت فیلم است یا اینکه زمین به أمر خدا به سخن می آید ؟ ما چیزی در این باره نمی دانیم

🌺 بحث شهود در قیامت  👈 در قیامت 9 شاهد وجود دارند، که یکی از آنها زمین است و این آیه مورد بحث ناظر به همین قضیه است ... شاهدان عبارتند از :  1- خداوند 2- پیامبران 3- امامان معصوم علیهم السلام 4- فرشتگان 5- زمین 6- وجدان 7- اعضای بدن 8- زمان 9- خود عمل


🌺 در حدیثى از امام صادق علیه السلام مى خوانیم که فرمود: صلوا المساجد فى بقاع مختلفة ، فان کل بقعة تشهد للمصلى علیها یوم القیامة : در قسمتهاى مختلف مساجد نماز بخوانید، زیرا هر قطعه زمینى در قیامت براى کسى که روى آن نماز خوانده گواهى مى دهد ( بحارالانوار، ج80، ص384 )


🌷 بانّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا ﴿۵﴾ [همان گونه] كه پروردگارت بدان وحى كرده است


وحی 👈القاء بدون زمان و دفعی را می گویند .


🌺 يوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ ﴿۶﴾ آن روز مردم [به حال] پراكنده برآيند تا [نتيجه] كارهايشان به آنان نشان داده شود  

کلمه یصدر 👈  از ماده صدور می آید . رفتن حیوانات به کنار آب را ورود می گویند و برگشت از آنجا را صدور . تعبیر زیبایی است که می فرماید در روز قیامت یصدر الناس یعنی در روز قیامت مردم از کنار آب بر می گردند ، اما متاسفانه تنها عده ای سیراب هستند اما عده ای دیگر تشنه هستند

کلمه أشتات 👈 از ماده شَتّ به معنای پراکندگی و تفرقه که منظور این است که انسانها در روز قیامت از جهت وضع محشور شدنشان مختلف و پراکنده هستند


لیرو أعمالهم  👈 نشان می دهد که اعمالی که در دنیا انجام می دهیم ، همگی ثبت و ضبط می شود و نزد خدا محفوظ است و در آن روز به خود ما نشان داده می شود


🌷 فمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ ﴿۷﴾ وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ ﴿۸﴾ پس هر كه هموزن ذره‏ اى نيكى كند [نتيجه] آن را خواهد ديد و هر كه هموزن ذره‏ اى بدى كند [نتيجه] آن را خواهد ديد

پیامبر اکرم نام هر یک از این دو آیه را « آیة الجامعه » نامیدند .


کلمه ذره 👈بمعنی مایُری فی شعاع الشمس است که اگر خورشید نباشد ، آن ذره ها هم معلوم نمی شوند . در این آیه فرمود : مثقال ذرّه یعنی خیلی خیلی کوچک به طوری که با هیچ دستگاهی قابل سنجش نیست .

🌺 مقاتل و سعید بن جبیر گویند: وقتى که آیه «وَ یطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسْکیناً وَ یتِیماً وَ أَسِیراً» نازل گردید، مسلمین مى پنداشتند که اگر مال کمى را انفاق و بخشش کنند داراى پاداش و ثواب نخواهند بود و نیز اگر گناهانى که به نظرشان کوچک مى آمد از قبیل دروغ و نگاه کردن از روى شهوت به نوامیس مردم و غیبت کردن را مرتکب گردند، مؤاخذه نخواهند شد.


سپس این آیات نازل گردید و به آن‌ها فهمانید که بر کوچکترین اعمال خیر و شر پاداش و کیفر خواهند دید (تفسیر کشف الاسرار )

پایان 🙏🌷

دوشنبه ، دوّم  مرداد 1396