تفسیر قران

naseh amin, [۲۴.۰۱.۱۷ ۱۵:۱۱]
تفسیر سوره مبارکه مطففین – جلسه اوّل


آیات مورد بحث


وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ ﴿۱﴾ الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ ﴿۲﴾ وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ ﴿۳﴾

تفسیر


مقدّمه 👇

با توجه به اینکه آیات ابتدایی این سوره جزو آیات اقتصادی قرآن به شمار می اید ، مختصری پیرامون مسائل اقتصادی در اسلام صحبت می کنیم


از زیر مجموعه های مهم عدالت اجتماعی در اسلام ، بحث « عدالت در اقتصاد » است و در این رابطه آیات و روایات فراوانی وارد شده است .


احکام معاملات در اسلام 👇

🌺 به آن دو نفری که پای معامله قرار می گیرند ، متعاملین می گویند .


اسلام برای متعاملین دو شرط اصلی گذاشته است . یکی بلوغ و دیگری عقل


🌺 به آن شیء مورد معامله ( یعنی کالا و پول ) عوضین گفته می شود .


اسلام برای عوضین هم شروطی قرار داده است 👇


شرط اول 👈 عوضین مالیت داشته باشند یعنی دارای ارزش اقتصادی باشد . بنابر این چیزی مانند یک جوب کوچک که کسی برای او مالیّت قائل نیست نمی تواند مورد معامله قرار بگیرد .

شرط دوّم 👈 ارزش اقتصادی عوضین به امضای شارع رسیده باشد یعنی عوضین باید چیزی باشد که از نظر شارع مقدس دارای مالیت باشد بنابر این شراب یا گوشت خوک و دیگر نجاسات نمی توانند مورد معامله قرار بگیرند

شرط سوّم 👈 عوضین باید معلوم باشند یعنی اینطور نمی شود که که بر سر کالایی که معلوم نیست کجاست یا اصلا وجود دارد یا ندارد بخواهد معامله ای صورت بگیرد


🌺 انواع معاملات در اسلام 🌺👇


نوع اوّل : عوضین یعنی ثمن ( پول ) و مُثمَن ( کالای خریداری شده ) موجود باشند . به این نوع معامله ، معامله نقد می گوند که بهترین نوع معاملات است .

نوع دوّم : عوضین هر دو غائب باشند . به این نوع معامله ، معامله کالی می گویند ( کالی از ریشه کَ لَ هَ به معنای تاخیر است وچون در این معامله بنا هست عوضین با تاخیر رد و بدل شود، به ان کالی می گویند )

نوع سوّم : مثمن ( کالا ) موجود باشد ولی ثمن ( پول ) بعدا داده شود . به این نوع معامله ، معامله نسیه می گویند . ( نَسِیه از ریشه نَ سَ یَ به معنای تاخیر است و چون ثمن با تاخیر داده می شود ، به این نوع معامله نَسِیه گفته می شود )

نوع چهارم : ثمن ( پول ) موجود باشد ولی مثمن ( کالا ) بعدا تحویل داده شود  . به این نوع معامله ، معامله سَلَف گفته می شود

👈 از این چهار نوع ، نوع دوّم یعنی بیع کالی حرام است و بقیه مجاز است 👉

 
خب، همچنانکه عرض کردیم در این سه نوع معامله ای که اسلام مجاز دانسته ، باید عوضین معلوم و مشخص باشند و مقدارش کاملا معین باشند . متاسفانه بعضی افراد بعد از معین کردن مقدار و وزن کالا ، به هنگام رد و بدل کردن عوضین ، کمتر از حد معین شده تحویل مشتری می دهند و به اصطلاح کم فروشی می کنند . آیاتی که پیش رو داریم در همین باره است ... می فرماید :  


🌷 ویلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ ﴿۱﴾ یعنی واى بر كم‏فروشان


کلمه ویل 👈 برای جایی بکار می رود که اظهار تاسف همراه با تهدید است همانکه ما در فارسی می گوییم ( وای بر فلانی مثلا )

در کلام عرب اگر به خاطر فعل زشتی بخواهند کسی را سرزنش کنند و تهدیدش کنند می گویند ویحک ( یعنی وای بر تو )

اگر آن فعلِ زشت ، قبح و زشتی اش زیاد باشد و تهدید به صورت خیلی جدی تر باشد ، می گویند ویلک ( یعنی جدّاً وای بر تو ) ...


 در آیات قرآن کلمه ویل 👇


 برای مسائل اعتقادی آمده است 👈مانند ویل یومئذ للمکذبین یعنی وای بر کسانی که روز قیامت را تکذیب کردند ( مرسلات / 15 )


برای مسائل اخلاقی آمده است 👈مانند ویل لکل همزه لمزه یعنی وای بر بدگوی عیبجو ( همزه / 1 )


برای مسائل اقتصادی آمده است 👈مانند ویل للمطففین یعنی وای بر کم فروشان ( مطففین / 1 )


کلمه مطففین 👈 از ریشه طُفافه است به معنی القلیل الذی لا یُعتدّ به یعنی مقدار کمی که به آن اعتناء نمی شود . پس مطففین یعنی کسانی که کم میگذارند و می کاهند


🌷الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ ﴿۲﴾ كه چون از مردم پیمانه بگیرند کامل می گیرند
اکتالو یعنی کیل می کنند


یستوفون 👈از ریشه استیفا و آن نیز از ریشه وَفَ یَ است .


وَفَیَ و وفا ضد غَدَر است . غَدَر یعنی ناتمام گذاشتن چیزی یعنی فرد قراری با شما میگذارد اما ناتمامش می کند ، با شما عهد می بندند تا فلان زمان همراه و همیار شما باشد اما نصفه راه مسیرش را جدا می کند . گاهی که می گویند فلانی غدّار است یعنی همین ، یعنی بر عهد خود وفا نمی کند .


وفا به معنی تمام کردن است و به معنی تا آخر بودن است ، با شما قرار می گذارد و تا آخرش بر سر قرار خود می ایستد . این می شود وفا


در آیه 37 سوره مبارکه نجم آمده است : وَإِبْرَاهِيمَ الَّذِي وَفَّى یعنی همان ابراهيمى كه به تعهداتش با خدای خود وفا كرد


بنابر این ، یستوفون یعنی تا آخر ستاندن ( یعنی وقتی کیل می کنند از مردم کامل و تا آخرش را می گیرند )


تا اینجای کار مشکلی نیست و اتفاقا خوب است یعنی وقتی کسی معامله ای می کند خوبست همه آن مقداری که باید بگیرد را بگیرد و در این حرفی نیست اما مشکل کار در آیه بعد بیان شده که می فرماید :👇


🌷 و إِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ ﴿۳﴾ و چون براى مردم پيمانه يا وزن كنند به ايشان كم دهند


خداوند متعال در بسیاری از آیات به این نکته مهم اشاره کرده که هر وقت خواستید معامله ای کنید حتما به میزان باشد و خدای ناکرده طوری نباشد که کم بگذارید . به چند ایه در این زمینه اشاره می کنیم 👇


آیه اوّل : وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ یعنی پيمانه و ترازو را به عدالت تمام بپيماييد ( انعام /  152 )
 

آیه دوّم : أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ یعنی تا در ميزان تعدّى نکنيد  ( الرحمن / 8 )


آیه سوّم : فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ یعنی پس پيمانه و ترازو را تمام دهید و اموال مردم را كم ندهيد


اما متاسفانه با همه این هشدارها، عده ای کار خود را می کنند و به این مبنای غلط معتقد می شوند که اگر به هنگام معامله کمتر از حدّ معین به دیگران کیل بدهند و ذره ذره در انبار جمع کنند ، وانگهی دریا شود !! ... خداوند متعال در این آیات هشدار می دهد که وای بر کسانی که می کاهند و کم میگذارند ، اینچنین کسانی در روز قیامت شرایط سختی را در پیش خواهند داشت .


نکته مهم ّ👈 عده ای از مفسرین گفتند : این آیه فقط در مورد کم گذاشتن در معاملات نیست بلکه هر کسی که در اجرای وظایفی که بر عهده اش گذاشته شده کوتاهی کند و کم بگذارد ، مشمول این هشدار خداوند می شوند مانند معلمی که باید برای یادگیری شاگردش تمام تلاشش را بکند اما متاسفانه کم کاری می کند یا کارمندی که کارت ورود را می زند اما سر کار خودش نیست و به کارهای دیگر می پردازد ... همه اینها مشمول مطففین هستند .


مرحوم ادیب نیشابوری که در مشهد تدریس ادبیات داشت از علمای بزرگ این شهر بود، با اینکه تمام متون درسی را حفظ بود اما یک روز که آمد سر کلاس، گفت :


دیشب صدای تیشه از بیستون نیامد
گویا به خواب شیرین فرهاد رفته باشد


یعنی من دیشب مطالعه نکردم و امروز مجاز به گفتن درس نیستم ، درس را تعطیل کرد . آری ، بزرگان و علمای ما اینطور با دقت نظر عمل می کردند .


پایان جلسه اوّل🌷🙏


دوشنبه 4 بهمن 1395