تفسیر سوره مبارکه نازعات – جلسه ششم


آیات مورد بحث


فَإِذَا جَاءَتِ الطَّامَّةُ الْكُبْرَى ﴿۳۴﴾ يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسَانُ مَا سَعَى ﴿۳۵﴾ وَبُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَنْ يَرَى ﴿۳۶﴾ فَأَمَّا مَنْ طَغَى ﴿۳۷﴾ وَآثَرَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا ﴿۳۸﴾ فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوَى ﴿۳۹﴾


تفسیر


🌷 فإِذَا جَاءَتِ الطَّامَّةُ الْكُبْرَى ﴿۳۴﴾ پس آنگاه كه آن هنگامه بزرگ ( یعنی قیامت ) فرا رسید


واژه طامّه 👈 از ریشه طَمَّ به معنای بلندی و غالب است . روز قیامت را به خاطر اینکه نسبت به دنیا بلندی دارد ، « یوم الطامّه » می گویند .
 

🌷 يوْمَ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسَانُ مَا سَعَى ﴿۳۵﴾ یعنی  آن روز است كه انسان آنچه را كه در پى آن كوشيده است به ياد آورد

فرمود در قیامت انسانها تلاشهای دنیویشان را به یاد می آورند یعنی اینکه اینها چه مشغول چه کارهایی بودند را یاد آور می شود .


تذکّر و یادآوری بر دو قسم است 👇

قسم اوّل : تذکّر دنیوی 👈 یعنی انسان در همین دنیا به افعال و رفتار و کردارش توجه می نماید که بالاخره مشغول چه کاری است ، آیا مشغول آباد کردن آخرت خود است یا مشغول خراب کردن آن؟ این نوع از تذکّر خوب است و قرآن هم بر این نوع تذکر تشویق می کند همچنانکه در آیه 9 سوره مبارکه اعلی فرمود : فذکّر ان نفعت الذکری یعنی متذکر و متوجه کارهایت باش که این توجه و تذکر برای تو مفید خواهد بود .

قسم دوّم : تذکّر اخروی 👈 یعنی انسان در روز قیامت متوجه رفتار و اعمال زشتش خواهد شد . متاسفانه این نوع تذکر بسیار دیر هنگام است و زمانی این نوع تذکر حاصل می شود که هیچ ثمره ای جز شرمساری نخواهد داشت .

« ما سعی » 👈  این سعی و تلاش همانست که خداوند در آیه 39 سوره مبارکه نجم فرمود که : و لیس للانسان الا ما سعی یعنی در روز قیامت برای انسانها جز همان تلاشی که در دنیا داشتند ، چیزی در بساطشان نخواهد بود . اگر در دنیا دنبال هوسرانی و شهوترانی بودند که در آنجا هیچ نخواهند داشت و میهمان جهنم خواهند شد اما اگر دنبال کارهای نیک بودند ، در روز قیامت هم جز نیکی نخواهند دید .


🌷 وبُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَنْ يَرَى ﴿۳۶﴾ در روز قیامت جهنم براى هر كه بيند آشكار گردد

واژه برّزت 👈 از ریشه بَ رَ زَ به معنی وضوح و اشکاری کاملی است که هیچ خفایی ندارد .  

* وقتی یک مطلبی خیلی آشکار است و همه جوانب آن مشخص است می گوییم « این مطلب خیلی بارز است » یعنی وضوح کامل دارد .

* از اسامی روز قیامت « یوم البَراز » است یعنی همه اعمال و رفتار و حتی نیات انسانها که در دنیا مخفی بود، اشکار می شود .

* وقتی کسی مقابل فردی می ایستد و کاملا ظاهر می شود تا با او گلاویز شود ، به این « مبارزه » می گویند که از همین ریشه است .

و بالاخره اینکه »»» در آیه 16 سوره مبارکه غافر آمده که « یوم هم بارزون » یعنی انسانها در روز قیامت بروز دارند یعنی همه ابعاد وجودی آنها آشکار می شود از اعمال و رفتار گرفته تا نیات درونیشان ( به عکس این دنیا که انسانها ابعاد مخفیشان بیشتر از آن چیزی است که آشکار است و دیگران می بینند )

کلمه جحیم 👈 به معنی دوزخ است . می فرماید در روز قیامت هر کسی که جهنم را می بیند ، جهنم برای او کاملا آشکار می شود . اما این آشکار شدن در دنیا فقط برای عده ای از خواص است و تنها اولیای الهی هستند که آتش و عذاب الهی را با چشم خود می بینند .


🌷فأَمَّا مَنْ طَغَى ﴿۳۷﴾ اما هر كه طغيان كرد

چند آیه قبل تر توضیح دادیم که طغیان بر دو گونه است . گاهی طغیان و سرکشی از حدود الهی است و گاهی طغیان از حق مردم است . این آیه اطلاق دارد و هر دو را شامل می شود


🌷 وآثَرَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا ﴿۳۸﴾ یعنی و زندگى پست دنيا را برگزيد


واژه « آثر » از ریشه ایثار به معنی ترجیح دادن چیزی بر چیز دیگر است .


ایثار و ترجیح دادن بر دو قسم است 👇


قسم اول 👈 ایثار مطلوب 👈  وقتی انسانها، راحتی دیگران را بر راحتی خودشان ترجیح می دهند ، از این، تعبیر به « ایثار » می شود که نمونه بارز آن « آیه ایثار » در سوره مبارکه حشر است که فرمود : وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ یعنی عده ای از مهاجران هستند که وقتی مهاجران بعد از خودشان از مکه به مدینه آمدند را پذیرایی کرده و آنها را بر خودشان مقدم داشتند با اینکه خودشان نسبت به آنچه که ایثار کردند نیازمند بودند ( حشر / 9 )

از مصادیق بارز ایثار مطلوب ، همین جانفشانی هایی است که جوانان ما در میدان جنگ در مقابل دشمن داشتند . آنها جانشان را ایثار کردند تا جان دیگر مسلمانان حفظ شود


قسم دوّم 👈 ایثار نامطلوب 👈  که نمونه آن را در همین آیه می بینیم چرا که می فرماید : کسانی که در دنیا نسبت به فرامین الهی سرکشی کردند همان کسانی هستند که دنیا را بر آخرت خود ترجیح دادند . اینها در حقیقت کسانی هستند که دنیا را برای همین دنیا خواستند ، یعنی شبانه روز دویدند تا در همین دنیا راحت باشند ، تا همینجا به عیش و نوش بپردازند و به همین مقدار خوشی کم دنیا راضی شدند و از آخرت غفلت کردند همچنانکه در آیه 7 و 8 سوره مبارکه یونس فرمود : إِنَّ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَرَضُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاطْمَأَنُّوا بِهَا وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ آيَاتِنَا غَافِلُونَ * أُولَئِكَ مَأْوَاهُمُ النَّارُ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ یعنی كسانى كه اميد به ديدار ما ندارند و به زندگى دنيا دل خوش كرده و به آن اطمینان کردند، آنها كسانى هستند كه از آيات ما غافلند ، آنها به كيفر آنچه به دست مى ‏آوردند خواهند رسید و جايگاهشان آتش است

از همین آیه مشخص می شود که 👈 تمام بدبختی انسانها در این است که دنیا را خیلی قبول داشتند و به آن اعتماد کردند و متاسفانه بشر همیشه از همین نقطه بدبختی اش شروع شد . به همین نکته اشاره دارد فرمایش معروف امام صادق علیه السلام که فرمود : « حبّ الدنیا رأسُ کل خطیئة » یعنی دوست داشتن این دنیا و دل بستن به آن ریشه تمام خطاهاست ( خصال شیخ صدوق رحمه الله ص 30 ) .


🌷 فإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوَى ﴿۳۹﴾ یعنی دوزخ ِ اتش مأوی و پناهگاه کسانی خواهد بود که دنیا را بر آخرت ترجیح دادند .


پایان جلسه ششم 🙏🌷


پنج شنبه 11 آذر 1395