تفسیر سوره عادیات
آیات مورد بحث
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ... وَالْعَادِيَاتِ ضَبْحًا ﴿۱﴾ فَالْمُورِيَاتِ قَدْحًا ﴿۲﴾ فَالْمُغِيرَاتِ صُبْحًا ﴿۳﴾ فَأَثَرْنَ بِهِ نَقْعًا ﴿۴﴾ فَوَسَطْنَ بِهِ جَمْعًا ﴿۵﴾ إِنَّ الْإِنْسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ ﴿۶﴾ وَإِنَّهُ عَلَى ذَلِكَ لَشَهِيدٌ ﴿۷﴾ وَإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ ﴿۸﴾ أَفَلَا يَعْلَمُ إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ ﴿۹﴾ وَحُصِّلَ مَا فِي الصُّدُورِ ﴿۱۰﴾
تفسیر
مقدمه : این سوره از جهت ظاهر به مانند سوره های مکی است اما شأنی نزولی که برایش نقل کردند نشان می دهد که این سوره جزو سور مدنی است .
🌺 در شأن نزول این سوره آمده است : در سال هشتم هجرت ، بعد از جنگ" ذات السلاسل" ، به پیغمبر اكرم (صلی الله علیه و آله) خبر دادند كه دوازده هزار سوار در سرزمین" یابس" جمع شده و با یكدیگر عهد كردهاند كه تا پیامبر (صلی الله علیه و آله)و على (علیه السلام) را به قتل نرسانند و جماعت مسلمین را متلاشى نكنند از پاى ننشینند! پیغمبر اكرم (صلی الله علیه و آله) جمع كثیرى از یاران خود را به سركردگى بعضى از صحابه به سراغ آنها فرستاد، ولى بعد از گفتگوهایى بدون نتیجه بازگشتند، سرانجام پیغمبر اكرم (صلی الله علیه و آله) على (علیه السلام) را با گروه كثیرى از مهاجر و انصار به نبرد آنها اعزام داشت، آنها به سرعت به سوى منطقه دشمن حركت كردند و شبانه راه مىرفتند، و صبحگاهان دشمن را در حلقه محاصره گرفتند، نخست اسلام را بر آنها عرضه داشتند چون نپذیرفتند هنوز هوا تاریك بود كه به آنها حمله كردند و آنان را درهم شكستند، عدهاى را كشتند و زنان و فرزندانشان را اسیر كردند، و اموال فراوانى به غنیمت گرفتند. سوره" و العادیات" نازل شد در حالى كه هنوز سربازان اسلام به مدینه باز نگشته بودند، پیغمبر خدا (صلی الله علیه و آله) آن روز براى نماز صبح آمد، و این سوره را در نماز تلاوت فرمود، بعد از پایان نماز اصحاب عرض كردند: این سورهاى است كه ما تا به حال نشنیده بودیم!. فرمود: آرى، على (علیه السلام) بر دشمنان پیروز شد و جبرئیل دیشب با آوردن این سوره به من بشارت داد. چند روز بعد على (علیه السلام) با غنائم و اسیران به مدینه وارد شد.
🌷 والْعَادِيَاتِ ضَبْحًا ﴿۱﴾ سوگند به اسبهایی كه با همهمه تازانند
کلمه عادیات 👈 از ریشه عَدی و آن از ریشه عَدو است . عَدو به معنی تاختن و شتافتن است . عادیات به معنای اسبهای تیزتک و با شتاب است
کلمه ضَبح 👈 به معنای نَفَس زدن از اثر شتاب حرکت را می گویند .
🌷فالْمُورِيَاتِ قَدْحًا ﴿۲﴾ و برق [از سنگ] همى جهانند
موریات 👈 از ریشه أوری یُوری به معنای آتش افروختن است
قدح 👈 به معنی جرقه ای است که از اثر برخورد دو سنگ به وجود می آید
در این آیه خداوند به جرقه هایی قسم می خورد که از اثر برخورد سُم اسبانِ مبارزین با سنگ ها به وجود می آید
این همان شرایطی است که فردوسی از آن چنین یاد می کند
زمین شد شش و آسمان گشت هست
🌷فالْمُغِيرَاتِ صُبْحًا ﴿۳﴾ و صبحگاهان هجوم آرند
کلمه مغیرات 👈 از ریشه إغاره به معنی حمله کردن و کسی را محاصره کردن و تصرف کردن است
در اینجا خداوند سوگند یاد می کند به مبارزانی که صبحگاهان حمله می کنند
نکته : در اسلام حتی المقدور در شب حمله صورت نمی گیرد .
🌷 فأَثَرْنَ بِهِ نَقْعًا ﴿۴﴾ فَوَسَطْنَ بِهِ جَمْعًا ﴿۵﴾ و با آن [يورش] گردى برانگيزند و به دل جمعی در آیند
أثرن 👈 از ریشه إثاره به معنی به هیجان در اوردن است . به گاو نر ثور می گویند چون با شخم زدنش باعث به هیجان در آوردن زمین می شود . به انقلاب ها هم ثوره می گویند
نقع 👈 به معنی غبارهای میدان جنگ .... یعنی قسم به مبارزانی که در میدان جنگ غبارها را بر می انگیزانند
نکته : در اینکه مرجع ضمیر در « بِهِ » در این آیه و آیه بعد به چه چیز بر می گردد ، دو نظریه وجود دارد 1- مکان 2- عدو ( به معنای شتاب )
🌺 نکته مهم : جهاد در اسلام به قدری مقدّس است که خداوند به نَفَس جهادگران ، به حمله آنها ، به غباری که در میدان جنگ به پا می کنند خداوند قسم یاد می کند .
خب، خداوند این قسم ها را یاد کرد تا چه بگوید ؟ تا بگوید :
🌷 إنَّ الْإِنْسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ ﴿۶﴾ كه انسان نسبت به پروردگارش سخت ناسپاس است
کلمه کنود 👈 از ریشه کَ نَ دَ به معنی المنع من الخیر است ( همچنین اگر دو حرف اول جابجا شود نیز همین معنا را دارد یعنی نَکَد . خداوند در آیه 58 سوره مبارکه اعراف می فرماید : وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذي خَبُثَ لا يَخْرُجُ إِلاَّ نَکِداً ) ... کنود به کسی می گویند که خیرش به کسی نمی رسد
نظیر این آیه را در سوره مبارکه معارج می خوانیم که فرمود : إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً- إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً- وَ إِذا مَسَّهُ الْخَیْرُ مَنُوعاً ( معارج / 19 )
🌷وإِنَّهُ عَلَى ذَلِكَ لَشَهِيدٌ ﴿۷﴾ و خود انسان بر اين [امر] نيك گواه است
در ایه 14 از سوره مبارکه قیامت با لفظی دیگرفرمود : بَل الْإِنْسانُ عَلي نَفْسِهِ بَصيرَةٌ
🌷 وإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ ﴿۸﴾ و راستى او سخت شيفته مال است
منظور از خیر در اینجا مال است همچنانکه خداوند در آیه 180 سوره مبارکه در مورد مالی که واجب است انسان در مورد آن وصیت کند ، می فرماید : كُتِبَ عَلَیْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِن تَرَكَ خَیْراً الْوَصِیَّةُ ... اگر ترک کند خیر را ( مال را )
واژه شدید 👈 دلالت بر پافشاری بر حبّ مال دارد ... در روایت معروفی هم داریم که حبّ الدُنیا رأُس کل خطیئةِ
🌷 أفَلَا يَعْلَمُ إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ ﴿۹﴾ مگر نمى داند كه چون آنچه در گورهاست بيرون ريخته گردد
کلمه بُعثِرَ 👈 از ریشه عَ ثَ رَ به معنای به در آمدن است و اشاره به در آمدن انسانها از قبرها در روز قیامت دارد .
🌷وحُصِّلَ مَا فِي الصُّدُورِ ﴿۱۰﴾ و آنچه در سينه هاست فاش شود
حصّل 👈 از ریشه تحصیل و استحصال است . به بیرون کشیدن محتوای درونی چیزی تحصیل می گویند . این آیه مشخص می کند که تمام اسرار درونی ما در روز قیامت به بیرون ریخته می شود همچنانکه در آیه 9 سوره مبارکه طارق فرمود : یوم تبلی السرائر
به تعبیر علامه حسن زاده آملی حفظه الله 👇
مى دانى كه در تبلى السرائر شود هر باطن آنجا عين ظاهر
حجابت شد در اينجا حكم ظاهر در آنجا حكم باطن هست قاهر
اگر از خود در آيى اى برادر شود اينجا و آنجايت برابر
پایان جلسه اوّل🙏🌷
پنجشنبه ، پنجم مرداد 1396