تفسیر سوره مبارکه کافرون

آیات مورد بحث


بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ .... قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ﴿۱﴾ لَا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ ﴿۲﴾ وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ ﴿۳﴾ وَلَا أَنَا عَابِدٌ مَا عَبَدْتُمْ ﴿۴﴾ وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ ﴿۵﴾ لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ ﴿۶﴾


تفسیر


🌺 مقدمه : نام دیگر سوره کافرون سوره جحد است . جحد یعنی انکار . چون در این سوره انکار بزرگی از سوی پیامبر نسبت به مشرکین وجود دارد .

از القاب این سوره مبارکه « ربع القرآن » است یعنی ثواب قرائتش ثواب خواندن یک چهارم قران را دارد . امام صادق علیه السلام از پدر بزرگوارشان نقل می کنند که آن حضرت فرمود : سوره کافرون ربع قرآن است و حضرت آنگاه که این سوره را تلاوت می کرد، سه بار می فرمود: اعبدالله وحده ( تفسیر بصائر، ج 59، ص 119 )   در روایتی دیگر امام صادق علیه السلام فرمود : هر کس هنگام رفتن به رختخواب سوره های توحید و کافرون را تلاوت کند، خداوند برات آزادی از آتش را برای او می نویسد ( کتالب خواص القرآن )

این سوره همیشه در کنار سوره توحید ذکر می شود و ثواب قرائتش یک چهارم قرآن و ثواب قرائت سوره مبارکه توحید یک سوم قرآن است . سوره توحید در باب مساله توحید جنبه اثباتی دارد و سوره مبارکه کافرون جنبه نفی

نکته دیگر اینکه 👈 در قران 5 سوره با کلمه « قل» شروع می شود . 1- جن 2- کافرون 3- توحید 4- فلق 5- ناس

به چهار سوره آخر « چهار قل » می گوئیم


 🌷قل يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ﴿۱﴾ بگو اى كافران

کفر در لسان ایات پنج وجه دارد 👇


در حدیثی آمده که كفر در كتاب خدا بر پنج وجه است :

وجه اوّل و دوّم کفر حجودی ( و انكار ربوبيت ) و ان بر دو قسم است

قسم اوّل 👈 کفر جحودی به معنای انكار ربوبيت است ، و آن گفتار كسى است كه از سر جهل مى گويد: نه پروردگارى است و نه بهشتى و نه دوزخى ، اينها دو دسته از زنديقان هستند كه بايشان دهـريـه گـويـنـد، و آنـهـايـنـد كـسـانـيكه گويند: « و هلاك نكند ما را جز دهر » ( سوره جاثيه آيه 24 ) و نيز فرمايد: « همانا آنـانـكـه كـافـرنـد يـكسان است بر ايشان بترسانيشان يا نترسانيشان ايمان نياروند » (سوره بقره آيه 6) يعنى بتوحيد خداوند كافر شدند

و اما قسم دوّم 👈و آن انكار با معرفت است ، و آن اينست كه منكر با اينكه ميداند مطلب حق است انـكـار كـنـد، و بـا ايـنـكـه مـطـلب نـزد او ثـابـت شـده ،باز انکار می کند مثلا خداوند فرموده است : « و انكار كردند آنها را در حاليكه يقين بدانها داشت دلهـاى ايـشـان ، از روى سـتـمـگـرى و سـركـشـى » (سـوره نمل آيه 14)

وجه سوّم از وجوه كفر 👈 كفر بنعمت (يعنى كفران نعمت ) است و اينست گفتار خداى تعالى  « ايـن از فـضـل پـروردگـارم بـاشـد تـا مرا بيازمايد كه آيا شكرم بكنم يا كفران ورزم ، و آنكه شكر كند جز اين نيست كه براى خويشتن سپاسگزارى ، و آنكه كفران كند همانا پروردگار مـن بـى نـياز و گرامى است » (سوره نمل آيه 40) و نيز فرمايد: « اگر شكر گزاريد بـيـفـزايـم شـما را و اگر كفر ورزيد همانا عذاب من سخت است » ( ابراهیم / 7 )

وجه چهارم 👈 تـرك آن چـيـز اسـت كـه خـداى عـزوجـل بـدان فـرمـان داده ، و ايـنـسـت گـفـتـار خـداى عـزوجـل « و هـنـگـاميكه گرفتيم پيمان شما را كه نريزيد خونهاى خود را و بيرون نكنيد همديگر را از ديار خويش پس اقرار كرديد و شما بر آن گواه بوديد، سپس اينكه شمائيد كـه مـيـكـشيد همديگر را و بيرون مى كنيد گروهى را از خانه هايشان پشتيبانى جوئيد بر ايـشـان بـگـنـاه و سـتـم و اگـر بـا سـيـرى آنها را نزد شما آورند فديه از ايشان دهيد در حاليكه حرام است بر شما بيرون راندن ايشان آيا ايمان آوريد ببعضى از كتاب (تورات ) و كـافر شويد ببعضى از آن ؟ چيست كيفر آنكه از شما اين كار را بكند؟» (سوره بقره آيـه 84 85)

وجـه پـنـجـم از وجـوه كـفـر: كـفـر (بـمـعـنـاى ) بـيـزارى اسـت ، مثلا می فرماید: « جز اين نيست كه شما بر گرفتيد بتانى را بجز خدا بدوستى ميان خويش در زنـدگـانـى دنيا پس روز قيامت كفر ورزد برخى از شما ببرخى و لعن كند برخى از شما برخى را » يعنى بيزارى جويد برخى از شما از برخی  (سوره عنكبوت آيه 25)

در این آیه شریفه، منظور از « کافرون » کسانی هستند که به کفر جحودی کافر شدند یعنی همانها که از سر لجاجت و عناد با پیامبر خدا مخالفت می کردند و حاضر به قبول توحید نبودند . دو قرینه بر این معنای کفر در آیه وجود دارد یکی شأن نزول این سوره است که در ادامه بیان خواهیم کرد دوّم آیه آخر این سوره که می فرماید لکم دینکم و لی دین

یکی از آنها ترک نماز است که به معنی کفر است .


🌺شأن نزول 👈 در روايات آمده است كه اين سوره در باره گروهى از سران مشركان قريش نازل شده، مانند "وليد بن مغيره" و "عاص بن وائل" و "حارث بن قيس" و "امية بن خلف" و ... گفتند: اى محمد! تو بيا از آئين ما پيروى كن، ما نيز از آئين تو پيروى مى‏ كنيم، و تو را در تمام امتيازات خود شريک مى ‏سازيم، يک سال تو خدايان ما را عبادت كن! و سال ديگر ما خداى تو را عبادت مى‏ كنيم، اگر آئين تو بهتر باشد ما در آن با تو شريک شده‏ ايم، و بهره خود را گرفته ‏ايم، و اگر آئين ما بهتر باشد تو در آئين ما شريک شده و بهره ‏ات را از آن گرفته‏ اى!

پيغمبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: پناه بر خدا كه من چيزى را همتاى او قرار دهم!

گفتند: لا اقل بعضى از خدايان ما را لمس كن و از آن ها تبرک بجوى، ما تصديق تو مى‏ كنيم و خداى تو را مى ‏پرستيم!

پيامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: من منتظر فرمان پروردگارم هستم.

در اين هنگام سوره «قُلْ يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ» نازل شد، و رسول اللَّه به مسجد الحرام آمد، در حالى كه جمعى از سران قريش در آن جا جمع بودند بالاى سر آن ها ايستاد، و اين سوره را تا آخر بر آن ها خواند. آن ها وقتى پيام اين سوره را شنيدند كاملا مايوس شدند، و حضرت و يارانش را آزار دادند.

اين شان نزول را بسيارى از مفسران با مختصر اختلافى در عبارات در تفاسير خود آورده ‏اند، از جمله: طبرسى در "مجمع البيان"، قرطبى در تفسيرش، ابو الفتوح رازى در تفسير خود، و سيوطى در"الدر المنثور"


🌷لا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ ﴿۲﴾ آنچه مى ‏پرستيد نمى ‏پرستم

🌷 ولَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ ﴿۳﴾ و آنچه مى ‏پرستم شما نمى ‏پرستيد

🌷 ولَا أَنَا عَابِدٌ مَا عَبَدْتُمْ ﴿۴﴾ و نه آنچه پرستيديد من مى ‏پرستم

🌷ولَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ ﴿۵﴾ و نه آنچه مى ‏پرستم شما مى ‏پرستيد

سوال 👈 علت اینکه آیات به صورت یکی در میان آمده ، چیست ؟

جواب 👈 عده ای گفتند برای تاکید است . اما عده ای دیگر از مفسرین فرمودند : چون پیشنهاد کافران به پیامبر اکرم این بود که یک سال تو به آئین ما در آی و یکسال ما به آئین تو و بدینصورت تا چهار سال بگذرد . خداوند عینا جواب آنها را داده است

لَا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ این آیه جواب پیشنهادشان برای سال اوّل  
وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ این آیه جواب پیشنهادشان برای سال دوّم  
وَلَا أَنَا عَابِدٌ مَا عَبَدْتُمْ این آیه جواب پیشنهادشان برای سال سوّم
وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ این آیه جواب پیشنهادشان برای سال چهارم  

🌷 لكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ ﴿۶﴾ دين شما براى خودتان و دين من براى خودم


🌺 نکته ادبی : کلمه دین در اصل دینی بوده یعنی دین اضافه به یاء متکلم شده و الان یاء حذف شده که کسره دلالت بر یاء محذوف می کند

سوال 👈 آیا این ایه مجوّز شرک می دهد ، آنچنانکه عده ای گمان کرده ؟

جواب 👈خیر، این آیه بعد از 13 سال بحث و مجادله با کفار نازل شده است . یعنی زمانی این آیه نازل شد که دیگر کفار حاضر به دست برداشتن از موقعیت دنیای خود نبودند و هیچ امیدی به ایمان اوردن آنها نبود . بمانند همین آیه را ما در آیه 40 سوره مبارکه فصلت می بینیم که خداوند متعال فرمود : إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي آيَاتِنَا لَا يَخْفَوْنَ عَلَيْنَا ۗ أَفَمَنْ يُلْقَىٰ فِي النَّارِ خَيْرٌ أَمْ مَنْ يَأْتِي آمِنًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۚ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ ۖ إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ... در این آیه مراد از اعملوا ما شئتم این نیست که اینها هر کاری می خواهند بکنند و حساب و کتابی در پیش نخواهد بود! بلکه منظور ترساندشان است که هر کاری بکنند ، خداوند بصیر است و در قیامت آنها را در آتش خواهد افکند

 بنابر این، استفاده جماعتی از آیه آخر سوره مبارکه کافرون مبنی بر« عیسی به دین خود موسی به دین خود » گزافه گویی ای بیش نیست .

بامدّعی مگوئید اسرار غیب و مستی
بگذار تا بمیرند در عین خود پرستی

 پایان تفسیر سوره مبارکه کافرون 🙏🌷

دوشنبه ، هفتم شهریور 1396